Terwijl Nederland debatteert over governance en certificering, biedt gemeente Nijmegen inwoners vandaag al tientallen live Wallet-diensten aan. Niet omdat het stelsel klaar is. Maar omdat ze begrijpen dat de wachttijd de leertijd is. Bij PinkRoccade Local Government maken we dezelfde keuze. De Wallet is geen compliance-opgave die je afvinkt, het is een uitnodiging om gemeentelijke dienstverlening fundamenteel anders in te richten. En die uitnodiging grijpen we.
Vraag gemeenten naar de Wallet en je krijgt een herkenbaar antwoord: „We volgen het, maar we wachten op duidelijkheid van BZK en de VNG.” Die onzekerheid is reëel. Het relying party register bestaat nog niet. De certificeringsschema’s zijn nog in ontwikkeling. En de VNG adviseert zelfs expliciet: wacht met implementatie totdat de nationale randvoorwaarden op orde zijn.
Maar de onzekerheid over de techniek is geen reden om ook inhoudelijk stil te staan. Want de vraag die de Wallet stelt: welke gegevens heb je van je inwoners werkelijk nodig, en waarom is geen technische vraag. Het is een dienstverleningsvraag. En die stellen gemeenten nu al te weinig.
De techniek volgt het gebruik. En het gebruik begint bij de vraag: wat wil je bereiken voor je inwoners?
Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk lanceerden al nationale wallets vóór de formele deadline. Bij de EUDI Wallets Launchpad, een internationale testmarathon met 250 organisaties uit 16 landen toonden deze landen de hoogste voorbereiding. En de eIDAS-verordening verplicht grensoverschrijdende acceptatie: een Franse inwoner met een gecertificeerde wallet heeft straks het recht om die te gebruiken bij een Nederlandse gemeente. Maar zolang Nederland de eIDAS-infrastructuur niet heeft vertaald naar lokale uitvoeringsregels, kan die gemeente de gecertificeerde wallet technisch accepteren, maar heeft daarvoor geen grondslag in de lokale uitvoeringsregels, ook al geldt de EU verplichting wel.
Sommige gemeenten zullen 'wat zij voor hun inwoners willen bereiken' als uitgangspunt nemen en de verplichting daarom zwaar laten wegen. Andere gemeenten denken: "Nou en, dan missen we de deadline." Die reactie horen we vaak. Maar de gedachte dat er geen consequenties zijn, is een misverstand. eIDAS 2.0 is geen richtlijn die Nederland nog moet omzetten, het is een verordening die rechtstreeks werkt in alle lidstaten. Als Nederland de deadline mist, kan de Europese Commissie een inbreukprocedure starten. Of dat ook gebeurt, is onzeker, maar het is geen theoretisch risico. De Commissie heeft bij andere dossiers laten zien dat ze dit instrument inzet.
Maar eerlijk gezegd is een mogelijke procedure vanuit Brussel niet eens het grootste risico. Het echte risico is dichter bij huis: een inwoner met een rechtmatig identificatiemiddel staat aan de balie en wordt weggestuurd. Dat is een dienstverleningsfout. En die ligt niet in Brussel, die ligt bij de gemeente.
Ook in Nederland staat het private ecosysteem niet stil. Wallets van bijvoorbeeld Datakeeper en Itsme zijn al in gebruik bij Banken en Verzekeraars. Ze bouwen kennis op zodat ze bij livegang direct doorpakken. Gemeenten die nu stilzitten, kopen zichzelf een achterstand.
Nederland loopt achter als overheid. Maar het ecosysteem loopt voor. De vraag is aan welke kant van de startlijn jij straks staat.
Nijmegen werkt al jaren met Yivi, een private wallet, nog niet gecertificeerd onder eIDAS 2.0. Toch staan er vandaag live diensten. En dat levert ze iets op wat geen rapport of werkgroep kan geven: ze weten wat er in de backoffice verandert als de Wallet de bewijslast overneemt. Ze weten welke processen sneuvelen. Ze weten waar medewerkers vastlopen.
Die kennis hebben andere gemeenten nog niet. En die kennis koop je niet, die doe je op. Precies daarom experimenteren wij nu, samen met gemeenten, met echte usecases in de echte praktijk. Kijk op ID-Wallets welke usecase er al door Nijmegen zijn beproefd.
In de huidige praktijk werkt gemeentelijke dienstverlening grotendeels controle gestuurd. Een inwoner vraagt kwijtschelding aan en stuurt bankafschriften op. De backoffice controleert of die kloppen. Een student schrijft zich in en de medewerker verifieert handmatig zijn buitenlandse identiteitsbewijs. Een nabestaande vraagt een overlijdensafschrift en staat aan de balie.
Die controlecultuur kost tijd, geld en menselijke energie aan beide kanten van de balie. En het is niet eens effectief: handmatige controles introduceren fouten en fraude sluit je er niet mee uit.
De Wallet draait dit om. Geverifieerde data rechtstreeks uit de bron, cryptografisch ondertekend. De gemeente valideert niet meer, ze kent toe. De vraag verschuift van ‘klopt dit?’ naar ‘heeft deze persoon recht op deze dienst?’ Dat is niet alleen een efficiëntiewinst. Het is een andere relatie met de inwoner.
Aan de voorkant krijgen inwoners regie. Ze zien wat de gemeente opvraagt. Ze delen alleen wat nodig is. Ze hoeven niet telkens opnieuw te bewijzen wie ze zijn. Voor de inwoner die nu moeite heeft met documentenbeheer, en dat zijn er veel is dit het verschil tussen wel en niet toegang tot een voorziening.
Aan de achterkant verandert het werk van de medewerker fundamenteel. Processen die nu draaien op validatie, kopieën controleren, gegevens overtypen, uitdraaien beoordelen verdwijnen. Wat overblijft is het werk dat er werkelijk toe doet: de complexe situatie, het gesprek, de menselijke afweging.
Maar die twee kanten zijn niet los van elkaar. Een gemeente die de voorkant aanpast zonder de backoffice te herontwerpen, mist de helft van de winst. En een gemeente die de backoffice optimaliseert zonder de inwoner centraal te stellen, bouwt een efficiënte machine die het verkeerde maakt.
De kern van de uitdaging zit niet in de techniek. Die zit in het opnieuw beschrijven van diensten: welke gegevens heb je werkelijk nodig, waarom, en hoe ga je om met gegevens die je vroeger zelf opvroeg maar die straks de inwoner aanbiedt?
We werken nu al samen met gemeenten aan concrete situaties. Niet als theoretisch model, als leertraject in de echte praktijk. Op dit moment werken wij aan de volgende usecases:
Nabestaanden lopen vandaag langs het (digitale) loket. Met de Wallet ontvangen ze het afschrift digitaal vanuit burgerzaken, slaan het op en sturen het door naar notaris of bank. Voor de nabestaande: geen onnodige drempel op een moeilijk moment. Voor de gemeente: minder handmatige verwerking, betrouwbaardere administratie, en de eerste stap naar digitale uitgifte van officiële verklaringen. Deze usecase is beproefd op het Common Ground fieldlab met gemeente Nijmegen en Ver.iD.
Een Duitser die in Heerlen een uittreksel nodig heeft of aangifte wil doen bij burgerzaken, heeft geen DigiD. Hij moet fysiek langskomen, want online diensten zijn voor hem gesloten. Zijn Personalausweis is voor de Nederlandse medewerker aan de balie moeilijk te verifiëren en foutgevoelig om over te typen. Voor elke handeling een halve dag reizen. Dat is de dagelijkse realiteit bij burgerzaken in grensgemeenten.
Vanaf september 2026 werkt dat anders. Via Yivi, ontsloten via het Ver.iD platform toont een grensbezoeker zijn identiteitsdocument digitaal aan de balie of online. Geverifieerd, direct, zonder papier. De medewerker ontvangt betrouwbare data en hoeft niet meer te twijfelen over wat hij ziet. De inwoner hoeft niet meer aan te reizen voor iets wat in seconden geregeld is.
Drie tot zeven grensgemeenten verwachten samen 20.000 tot 50.000 uitvragen per jaar. Niet als pilot, als productie. Dit is wat experimenteren oplevert. Niet wachten op het stelsel, maar nu al leren én de grensbezoeker eindelijk de digitale toegang geven die hij verdient.
Een inwoner die een beroep doet op het sociaal domein levert vandaag bankafschriften in via e-mail, een uploadportaal of op papier. Onbeveiligd, ongeverifieerd en met veel meer informatie dan de gemeente nodig heeft. De medewerker bladert erdoorheen, typt gegevens over en zoekt naar onregelmatigheden. Dat kost tijd, introduceert fouten en nodigt uit tot fraude, want een afschrift is makkelijk te manipuleren.
Met de Wallet deelt de inwoner alleen wat nodig is, niet het hele afschrift, maar precies de gegevens die de gemeente vraagt. Rechtstreeks vanuit de bank, niet te vervalsen. Dataminimalisatie niet als AVG-verplichting, maar als uitgangspunt van de dienst.
De Wallet levert betrouwbare data. Maar wat doe je ermee?
Via iConnect, het regieplatform voor gemeentelijke datastromen stroomt die data via API's naar de juiste plek. Niet overal naartoe, maar geregisseerd: wie mag welke data gebruiken, voor welke dienst, met welke doelbinding. Transparant en controleerbaar.
En dan zie je wat er mogelijk wordt. Op een betrouwbare, geregisseerde datastroom kan AI de medewerker adviseren. Niet met een besluit, maar met een signaal. Een patroon dat onder de oppervlakte ligt. Een regeling waar de inwoner recht op heeft maar niet van weet. Een situatie die vraagt om een gesprek. Bij elk proces, voor elke inwoner.
Dit is geen product dat je vandaag installeert. Het is de richting waar wij samen met gemeenten naartoe werken, usecase voor usecase. De Wallet levert de betrouwbare data. iConnect regelt de datastroom. De AI-laag die daarop adviseert, bouwen we samen.
De medewerker die vandaag formulieren controleert, voert morgen het gesprek dat er echt toe doet.
Pink verbindt alle schakels, van Wallet-koppeling tot iConnect tot domeinapplicaties. Die combinatie heeft niemand anders. Niet de Wallet-aanbieder. Niet de AI-leverancier. Alleen Pink brengt het samen.
Dat is de intelligentie achter de infrastructuur.
Pink bouwt geen Wallet en is geen issuer van het nationale stelsel. Onze rol zit precies in het midden van de keten, tussen de Wallet van de inwoner en de gemeentelijke bronsystemen. Burgerzaken, sociaal domein, belastingen en andere applicaties klaarmaken om Wallet-presentaties te ontvangen én verklaringen uit te geven. Dat is precies waar gemeenten straks op vastlopen als ze wachten.
In die rol trekken we op met Ver.iD een strategische partner. Ver.iD is een platform dat de technische integratie met alle erkende wallets mogelijk maakt, van Yivi en Datakeeper tot de NL-Wallet en andere EU-wallets. Ze regelen de verificatie van Wallet-presentaties én de uitgifte van verklaringen terug naar wallets. Samen ontdekken we wat werkt en wat niet. Eerlijk gezegd: de worst practices leren ons minstens zoveel als de successen.
Een Trusted Service Partner zoals Ver.iD speelt op twee niveaus een rol.
Op niveau 1: technisch verzorgen van door de gemeente kunnen ontvangen en uitgeven van data en digitale verklaringen in wallets door technische koppeling, cryptografische verificatie, logging en bewijs van authentieke bron. Op niveau 2: kwalificeren (‘elektronische attesteren’) van digitale verklaringen waarvoor het door de EU vereiste niveau van certificering geldt en waarvoor de inzet van een QTSP zoals Ver.iD nodig is. De certificeringsschema’s hiervoor zijn onder eIDAS 2.0 nog in ontwikkeling.
De gemeente kan nu al beginnen met niveau 1 en praktisch aan de slag gaan (met reeds operationele wallets zoals Yivi, Datakeeper, Digidentity en ook met de demo-versie van de NL-wallet) en daarmee ervaring opdoen. Niveau 2 zal voor een gemeente, die een QTSP zoals Ver.iD inzet, beperkt extra werk opleveren. Het kwalificeren wordt met name door de QTSP geregeld.
De gemeente die op 21 november 2026 begint na te denken over haar infrastructuur, begint te laat. Want vanaf die datum accepteren gemeenten verplicht erkende EUDI Wallets naast DigiD. Dat is de enige harde verplichting voor die datum Wallet-login accepteren. Het uitgeven van digitale verklaringen, zoals vergunningen volgt later.
Maar de Nederlandse overheid erkent dat de NL-Wallet de deadline waarschijnlijk niet volledig haalt en dat de eerste release beperkt is. Een merkwaardige positie: de overheid verplicht gemeenten tot acceptatie maar levert de infrastructuur nog niet.
Dit is geen reden voor paniek. Het is een reden voor slimme voorbereiding. Want de voorbereiding die je nu doet door diensten inventariseren, gegevens beschrijven, processen doordenken is exact het werk dat straks sowieso nodig is. Je doet het nu of je doet het straks onder tijdsdruk.
De regelgeving is onzeker. De techniek en de voorbereiding niet. Dit zijn de stappen die je vandaag al kunt zetten:
November 2026 is niet de finish. Het is de startlijn. Gemeenten die dan pas beginnen na te denken, lopen al achter.
Het stelsel is onzeker. Het register bestaat nog niet. De certificering loopt nog. Maar de dienstverlening die de Wallet mogelijk maakt, staat nu al vast. En de gemeenten die straks het snelst doorpakken, zijn de gemeenten die nu al weten waar de Wallet hun processen raakt.
Wij zoeken gemeenten die samen met ons door de Wallet-lens kijken naar hun dienstverlening. Niet om een systeem te bouwen, maar om te begrijpen waar de echte verandering zit. Welke processen gaan van valideren naar toekennen? Wat betekent dat voor medewerkers en inwoners? Welke best practices bouwen we samen?
Het succes van de Wallet ligt niet in de techniek. Het ligt in de voorbereiding.
Gemeente Nijmegen en Divosa organiseren op 24 juni een Wallet-sessie specifiek voor het sociaal domein. Een praktische bijeenkomst waar gemeenten samen verkennen wat de Wallet betekent voor hun dienstverlening, van bijstand tot schuldhulpverlening. PinkRoccade is er ook bij.
Meld je aan en ontdek wat de Wallet voor jouw gemeente kan betekenen. Want de gemeenten die op 24 juni aan tafel zitten, lopen straks voor.
Heb je een concrete usecase of hulp nodig bij de inrichting van stap 1? Neem contact op we helpen je graag verder.
Om een Wallet te gebruiken, stelt een inwoner eerst zijn identiteit vast op betrouwbaarheidsniveau Hoog. Vandaag gaat dat alleen via DigiD. Maar de infrastructuur achter DigiD dreigde in Amerikaanse handen te vallen. Google en Apple bouwen eigen wallets. En het debat over digitale soevereiniteit is geen abstracte beleidsnotitie meer, het staat op de agenda van gemeenteraden.
Wie stelt in Nederland de identiteit eigenlijk vast op het hoogste niveau? Niet DigiD, dat is een inlogmiddel. De werkelijke identiteitsvaststelling gebeurt aan de balie van Burgerzaken. Bij de aanvraag van een paspoort. Bij de inschrijving in de BRP. Gemeenten zijn de authentieke bron. Burgerzaken is de enige partij in Nederland met een wettelijke grondslag voor fysieke identiteitsvaststelling.
Dat is een unieke en tot nu toe ondergewaardeerde positie. En ze roept een vraag op die we als sector met elkaar moeten stellen:
‘Als gemeenten de authentieke bron zijn van identiteitsgegevens én de fysieke identiteitsvaststelling doen wat betekent Burgerzaken Nederland dan in een toekomstig alternatief voor DigiD?’
Niet als IT-project. Maar als fundament van digitaal vertrouwen in een soeverein Nederland.
‘Samen van betekenis voor een veilige en transparante gegevensuitwisseling!’
Annemarie Stel, Product Manager
