De NL Wallet: Accepteren moet. De rest is aan jou.

Dat brengt ons bij een stelling: 

"Gemeenten steken veel energie in het deel van de wallet waar ze weinig over te zeggen hebben, en laten juist daar kansen liggen waar ze zelf het verschil kunnen maken."

Accepteren moet 
De vraag die we vaak horen is: hoe voldoen we zo snel en zo efficiënt mogelijk aan de wet? 

Een logische vraag. Maar niet de vraag die uiteindelijk bepaalt of een inwoner betere dienstverlening krijgt. 

Volgens de Europese verordening moeten publieke instanties die elektronische identificatie vereisen onder bepaalde voorwaarden ook de Europese Digitale Identiteitswallet accepteren. Voor gemeenten komt die ontwikkeling snel dichterbij. 

De wet bepaalt onder welke voorwaarden je de wallet moet accepteren. Welke dienstverlening je daarmee mogelijk maakt, bepaal je zelf. 

Daarom is alleen naar de aansluiting kijken te beperkt. De belangrijkere vraag is wat er vóór en achter die aansluiting gebeurt. 

Welke gegevens vraag je aan een inwoner? Waarom eigenlijk? Welke bewijzen laat je uploaden? Welke controles voert een medewerker vervolgens uit? En welke betrouwbare gegevens heeft de gemeente zelf die een inwoner ergens anders nodig heeft? 

Daar begint de werkelijke impact van de wallet. Niet bij de knop waarmee iemand binnenkomt, maar bij de dienstverlening die erachter zit.

De techniek is niet de grootste opgave 
Bij veel gemeenten begint het walletgesprek bij informatiemanagement, informatievoorziening of online dienstverlening. Ook bij ons komen de eerste vragen vaak daar vandaan. 

Dat is begrijpelijk. Iemand moet nieuwe wetgeving, standaarden en technologie volgen. Maar daar kan het gesprek niet eindigen. 

Een vraag over dienstverlening kun je niet alleen neerleggen bij mensen die niet over die dienst gaan. 

De interessante vragen liggen juist in de domeinen. Bij Burgerzaken. In het Sociaal Domein. Bij Belastingen. Bij de mensen die dagelijks bepalen welke informatie nodig is om een aanvraag te beoordelen, een recht vast te stellen of een inwoner verder te helpen. 

De wallet is daarom niet alleen een nieuw project op de projectenstapel. Het is een aanleiding om naar bestaande dienstverlening te kijken en een fundamentelere vraag te stellen: 

Vragen we inwoners om informatie en bewijs omdat het noodzakelijk is, of omdat we het proces ooit zo hebben ingericht? 

Van controleren naar vertrouwen 
Neem bankafschriften in het Sociaal Domein. 

Een inwoner levert een document aan. Een medewerker controleert het. Tegelijkertijd worden digitale documenten met AI steeds eenvoudiger te manipuleren. Controleren kost daardoor tijd, terwijl een document niet automatisch meer zekerheid geeft. 

En de inwoner? Die deelt soms een volledig bankafschrift terwijl voor de beoordeling maar een beperkt aantal gegevens relevant is. 

Dat kan anders. 

In de woningmarkt worden oplossingen zoals Datakeeper al gebruikt om gegevens bij de bron op te halen en gecontroleerd te delen. 

De omslag begint met een andere vraag. Niet: 

Welk document moet de inwoner aanleveren zodat wij het kunnen controleren? 

Maar: Welk betrouwbaar gegeven hebben we werkelijk nodig om een besluit te nemen? 
Dat verschil lijkt klein, maar verandert het proces fundamenteel. Je begint niet langer bij het bewijsstuk, maar bij de informatie die nodig is. 

Van steeds opnieuw bewijzen naar betrouwbare feiten delen. 
Van controleren naar vertrouwen. 

Niet blind vertrouwen. Vertrouwen omdat duidelijk is waar een gegeven vandaan komt en wat het betekent. 

Voor de inwoner betekent dat minder bewijslast en minder onnodig delen van gegevens. Voor de medewerker minder handmatig controleren en meer ruimte voor situaties waarin menselijk oordeel wél nodig is. En voor de gemeente biedt het de kans processen eenvoudiger en betrouwbaarder in te richten. 

Minder vragen, anders werken 
Stel je een gemeentehuis voor waarin een inwoner niet steeds opnieuw hoeft te bewijzen wat betrouwbaar kan worden vastgesteld. 

Waar een medewerker niet zijn tijd besteedt aan het verzamelen, overtypen en vergelijken van gegevens, maar aan de aanvraag die net buiten de standaardregel valt. Aan de inwoner die iets anders nodig heeft dan hij durft te vragen. Aan het besluit dat menselijk oordeel vraagt. 

De wallet en AI kunnen dat gemeentehuis dichterbij brengen. De wallet maakt het mogelijk betrouwbare gegevens gecontroleerd te delen. AI kan het repeterende werk overnemen: informatie verwerken, gegevens vergelijken, dossiers samenvatten en voorbereidend werk doen. 

Combineer betrouwbare gegevens uit de wallet met AI en je digitaliseert niet alleen het bestaande proces. Je kunt de dienstverlening opnieuw ontwerpen. 

Dat gemeentehuis staat er niet van vandaag op morgen. Er zijn nog vragen over het stelsel, standaarden, verantwoordelijkheden en de verantwoorde inzet van AI. Maar de richting is relevant. 

Ook ontwikkelingen als Common Ground wijzen naar een andere inrichting van de gemeentelijke informatievoorziening. Wallet, AI en Common Ground zijn daarin geen losse technologieprojecten. Ze kunnen samen bijdragen aan een gemeentehuis waarin betrouwbare gegevens het fundament vormen, AI het repeterende werk doet en medewerkers ruimte krijgen voor wat menselijk oordeel vraagt. 

Het gaat uiteindelijk om een samenleving waarin mensen minder last hebben van de manier waarop we organisaties en systemen hebben ingericht. 

Dat is het gemeentehuis van morgen dat wij voor ons zien. 

Niet alleen ontvangen, ook meegeven 
Op het congres van de NVVB herkenden burgerzakenmedewerkers direct toepassingen rond bewijs van feitelijk verblijf en bewijs van in leven zijn. In gesprekken kwamen ook andere mogelijkheden naar voren: gegevens over kinderen, dienstverlening aan Nederlanders in het buitenland en ketens waarin een inwoner nu nog een uittreksel bij de gemeente haalt om het vervolgens bij een andere organisatie af te geven. 

Dat draait de blik om. 

De vraag is niet alleen: welke walletgegevens kunnen wij straks ontvangen? 

Maar ook: welke betrouwbare feiten heeft onze gemeente die inwoners buiten het gemeentehuis nodig hebben? 

Een gemeente die alleen accepteert, vraagt gegevens van anderen. 

Een gemeente die ook betrouwbare feiten beschikbaar kan stellen, draagt bij aan dienstverlening die over organisatiegrenzen heen werkt. 

En juist daar kan de maatschappelijke waarde veel groter worden dan één gemeentelijk proces. 

Begin bij één dienst 
Dat betekent niet dat iedere gemeente nu een groot walletprogramma moet beginnen. 

Integendeel. 

Kies één dienst. En zet de mensen aan tafel die bepalen waarom een inwoner daar iets moet invullen, aantonen of aanleveren. 

Loop samen die dienstverlening langs aan de hand van vier vragen: 

1. Inloggen: waar moet een inwoner zich identificeren?
2. Invullen: welke gegevens laten we steeds opnieuw invullen?
3. Bewijzen: waar vragen we documenten, verklaringen of uploads?
4. Meegeven: welke betrouwbare feiten hebben wij die een inwoner elders nodig heeft? 

Dan ontstaat een ander gesprek. 

Niet: hoe krijgen we de wallet aangesloten? 

Maar: wat willen we hier werkelijk weten, waarom willen we dat weten en wat is de eenvoudigste betrouwbare manier om dat vast te stellen? 

Gebruik die ene dienst vervolgens als venster op de rest van het gemeentehuis.

Want als dezelfde vragen op meerdere plekken terugkomen, heb je niet alleen een wallet-use-case gevonden. Dan heb je iets ontdekt over hoe je dienstverlening is georganiseerd. 

Onze rol begint waar de techniek betekenis krijgt 
PinkRoccade bouwt de wallet niet. Wij werken in de processen, gegevens en applicaties waar de wallet straks betekenis moet krijgen. 

Daar ligt ook onze rol: samen met gemeenten ontdekken waar betrouwbare gegevens zorgen voor minder bewijslast, meer ruimte voor medewerkers en betere dienstverlening. 

Daar willen we partner van betekenis zijn. Niet door technologie centraal te stellen, maar door te zorgen dat technologie bijdraagt aan wat er voor inwoners, medewerkers en gemeenten werkelijk toe doet. 

Accepteren moet. Wat je ermee mogelijk maakt, bepaal je zelf. 

Dus wacht niet tot de aansluiting er is. Kies één dienst en voer het gesprek nu. Niet over wat de wallet straks allemaal kan, maar over wat je vandaag van een inwoner vraagt en wat daarin beter kan. 

Dat is de eerste stap.